Wie was Columbus?

Geen van de circa 600 inwoners van het Spaanse havenstadje Palos zou de augustusavond in het jaar des Heren 1492 ooit vergeten. Het was elf uur ’s avonds, maar ondanks het late tijdstip was het druk in de haven. Op het water lagen twee karvelen en een wat groter vrachtschip voor anker. Tussen de drie schepen en de kade voeren kleinere boten met vaten zoet water, beschuiten, gedroogde vruchten en gezouten vlees. Proviand en manschappen moesten voor middernacht aan boord zijn, luidde het bevel.

De opperbevelhebber van de kleine vloot was Christoffel Columbus, en het doel van de reis was om de onbekende westelijke oceaan over te steken naar het mythische Azië. Een onmogelijke reis, dacht iedereen, behalve Columbus – een buitenlander die met zijn bijna bovennatuurlijke vertrouwen in het project en in eigen capaciteiten voor de ruim 90 Spaanse bemanningsleden nog geheimzinniger was dan het reisdoel.

Om zes uur ’s morgens van de derde augustus – een halfuur voor zonsopgang – keerde het tij eindelijk en kon Columbus het bevel geven om uit naam van Jezus de zeilen te hijsen. Kort daarna stevenden de drie schepen de haven van Palos uit om ‘een route ...’ te volgen waarvan, zo stond het in Columbus’ scheepsjournaal: ‘… we niet weten of iemand anders die ooit heeft bevaren’.

Columbus verborg zijn verleden

Iedereen kent nu het verhaal van de zeevaarder Columbus die in 1492 India gevonden dacht te hebben. Het bleek een nieuw continent te zijn: Amerika. Maar van Columbus weten we ook dat hij een mysterie was en nog steeds is. Zijn leven in de jaren vóór zijn reis over de Atlantische Oceaan is grotendeels onbekend en niemand weet bijvoorbeeld wanneer en hoe hij het idee kreeg de

Atlantische Oceaan over te steken. Historici hebben diverse geboorteplekken in gedachten, en zeker 20 plaatsen in Spanje en 15 in Italië beweren dat hij in die stad ter wereld kwam. Bovendien zag men van alles in hem: Spanjaard, Portugees, Fransman, Duitser, Ier, Rus, Engelsman en Armeniër. Volgens een zeer omstreden theorie was hij een Amerikaan: een nakomeling van de
Vikingen uit het zogenoemde Vinland in Noord-Amerika die naar Europa was teruggevaren en daarna weer vertrok om zijn eigen continent ‘te ontdekken’.

De oorzaak van de verwarring is dat Columbus en zijn zoon Hernando, die na zijn vaders dood diens biografie schreef, niet veel vermeldden over het verleden van de familie. Het weinige wat ze wel vertellen is in vele gevallen verzonnen. Zo beweert Hernando dat de familie afstamt van de Romeinse consulfamilie Colón, dat Columbus had leren navigeren na een studie aan de universiteit van Padua en dat hij niet de eerste admiraal van de familie was. Dit zijn waarschijnlijk allemaal producten van een rijke fantasie; zo leek de familie Columbus voornamer dan ze was.

Betrouwbare historische documenten wijzen er echter op dat Columbus werd geboren in het Italiaanse Genua als zoon van een eenvoudige wolwever. Veel wetenschappers vragen zich nu af waarom Columbus zoveel moeite deed om zijn verleden te verbergen. En hoe kwam een wolweverszoon op het idee de Atlantische Oceaan over te steken?

Hendrik de Zeevaarder leidde het ontdekkingentijdperk in.

Was Amerika’s ontdekker Joods?

Het grootste raadsel rond de persoon Columbus betreft zijn motieven voor de expeditie over de Atlantische Oceaan. Wilde hij de volkeren van Azië soms
bekeren? Ging het om goud en roem? Of was het iets totaal anders?

Sommige historici hebben geopperd dat Columbus geheimzinnig deed over zijn verleden omdat hij Joodse wortels had. Zijn verwanten zouden Joden zijn die wegens de Jodenvervolgingen in Spanje naar Italië waren gevlucht. Daar bekeerden ze zich tot het christendom. Dat zou verklaren waarom Columbus al vóór hij naar Spanje kwam het Spaanse dialect Castiliaans schreef en sprak. Het zou ook verklaren waarom Columbus er alles aan deed om zijn afkomst geheim te houden, want de Jodenvervolgingen waren het ergst toen hij in 1485 in Spanje aankwam. Aanhangers van deze theorie voeren aan dat Columbus aan het hof in Portugal en in Spanje werd geholpen door Joden, of door de Joden die tot het christendom waren bekeerd om vervolging te ontlopen.

Joden werden in het grootste deel van Europa gehaat en zeker in het pas verenigde Spanje. Vier maanden voor Columbus’ vertrek uit Palos had het Spaanse koningspaar de circa 200.000 Joden bevolen vóór 3 augustus 1492 het land te verlaten – op dezelfde dag dat Columbus zijn reis over de Atlantische Oceaan begon. Tegelijkertijd bleek uit de genadeloze aanpak van de Spaanse inquisitie dat ook bekeerde joden niet veilig waren: duizenden belandden op de brandstapel omdat ze ‘valse christenen’ waren. De schrijver en nazi-jager Simon Wiesenthal meende daarom dat Columbus’ eigenlijke opdracht was een nieuw land voor de Joden te zoeken.

Volgens mythen die al eeuwen de ronde deden, hadden verschillende Joodse stammen uit de oudheid zich – na door de Assyriërs uit Israël te zijn gedeporteerd – in Azië gevestigd en daar machtige rijken gesticht. Dus misschien hoopte Columbus die landen te vinden en hen te vragen de Spaanse Joden te helpen. Dat kan ook verklaren waarom Columbus een tolk meenam die uit het Spaans in het Hebreeuws kon vertalen. De meeste historici wijzen de theorie weliswaar af, maar niemand heeft die helemaal van tafel kunnen vegen.