Christenen voor leeuwen gegooid

‘Ze werden in dierenhuiden gewikkeld en door honden verslonden, aan het kruis genageld en levend verbrand, of tegen de tijd dat het donker werd, gebruikt als levende fakkels.’

De geschiedschrijver Tacitus beschrijft hoe afschuwelijk keizer Nero christenen in Rome de eerste jaren na de dood van Jezus behandelde. Het begon met een hevige brand die de
stad grotendeels verwoestte. Naar verluidde had Nero deze zelf aangestoken om ruimte te creëren voor zijn eigen grootse bouwwerken.

Nero

Nero zocht een zondebok om de aandacht van zichzelf af te leiden. En deze christenen, vreemdelingen die pas kort in Rome woonden, waren het perfecte doelwit voor de woede en frustraties van de Romeinen. De keizer opende een bloedige klopjacht, de eerste van vele. Drie eeuwen lang was het christendom in Rome religio illicita – een verboden religie.

De keizer voelde zich bedreigd

Toen de eerste Romeinen zich begin 1e eeuw tot het christendom bekeerden, leefde er in Rome een kleine joodse minderheid. Deze groep werd door de keizer erkend en hoefde de
Romeinse goden niet te vereren. Dit gold niet voor de christenen. Belangrijk in het christelijke geloof was immers, anders dan in het joodse geloof, de verkondiging van het evangelie: de hele wereld moest eerst bekeerd zijn voordat het rijk Gods er kon komen.

De keizer zag die christelijke missie als een grote bedreiging. De goden hadden hem zijn macht geschonken en hij moest daarom door al zijn onderdanen worden vereerd. Hij nam tussen de Romeinse goden dan ook een bij­zondere plaats in en had zijn eigen cultus.

Deze nieuwe re­ligie, die zijn goddelijke status niet erkende en een mis­dadiger aanbad die de Romeinen hadden terecht­gesteld, wekte afschuw in Rome.

Kannibalisme en orgieën

Ook de gewone bevolking had weinig op met het nieuwe geloof. Christenen waren anders, erg op zichzelf gericht en slecht voor de handel: kooplieden die offervlees en andere religieuze benodigdheden verkochten, waren verontwaardigd omdat de christenen de mensen bij de tempels vandaan joegen en het er een stille bedoening was.

Ook viel het niet in goede aarde dat slavinnen die als waarzegster werkten, stopten zodra ze waren bekeerd tot het christendom.

De Romeinen stonden uiterst wantrouwig tegenover de voor hen bijzonder vreemde christelijke rituelen. Door verhalen die over de communie de ronde deden als zouden christenen ‘mensenvlees eten’ en ‘bloed drinken’, werden ze verdacht van kannibalisme. Ook de christelijke gewoonten om elkaar te zoenen en ‘zuster’ en ‘broeder’ te noemen, werden opgevat als een teken van incest en de aanzet tot nachtelijke orgieën.

Nero maakte handig gebruik van deze vooroordelen en organiseerde regelmatig razzia’s. Hij vervolgde de christenen niet alleen omdat ze direct of indirect verantwoordelijk werden gehouden voor de brand in Rome, maar ook – zo schrijft Tacticus – vanwege hun ‘antisociale geloof’. De keizer, die niet terugdeinsde voor verbranding, onthoofding of erger, gebruikte deze vervolging om zijn rol als alleenheerser te bevestigen: ‘Nero had gasten bij zich thuis uitgenodigd en gaf een voorstelling in de arena. Hij begaf zich onder de mensen of reed rond in zijn strijdwagen’, aldus Tacitus.

In de gloed van de brandende lijken liet de keizer zich vereren door zijn onderdanen. Het gejuich van de menigte overstemde daarbij het geschreeuw van de stervende christenen.