Mussolini wilde het Romeinse Rijk terug

In één tel gaat het gebrul van de menigte over in eerbiedig zwijgen. Als op 9 mei 1936 de balkondeuren van de eerste zaal van het Palazzo Venezia rond 22.30 uur opengaan en een man van middelbare leeftijd, gekleed in een zwart overhemd en grijs uniform, naar buiten treedt, stijgt er in de zwoele lenteavond uit zo’n kwart miljoen kelen gejuich op. Maar als de man zijn rechterhand opsteekt, verstommen de kreten als bij toverslag. Honderdduizenden paar ogen kijken verwachtingsvol op naar de man, die zijn onderkaak naar voren steekt en de handen op zijn heupen legt. Als hij krachtig uitroept dat het Italiaanse leger Abessinië (het huidige Ethiopië) heeft veroverd, komt de menigte in beroering.

‘Italië heeft nu zijn rijk gekregen. Een fascistisch rijk, een rijk der vrede, een rijk van beschaving en menselijkheid’, verkondigt hij en blikt met priemende ogen naar zijn jubelende volk. ‘Willen jullie tonen dat jullie het waard zijn?’, vraagt hij en krijgt een oorverdovend ‘JA’ als antwoord. Dan barst de menigte los in een uitzinnig huldebetoon: ‘Duce! Duce! Duce!’, Leider! Leider Leider!
De man op het balkon is almachtig in de ogen van de Italianen. Er wordt van hem gezegd dat hij door louter wilskracht een lavastroom uit een vulkaan tegengehouden heeft, en dat hij eerder God dan mens is. Met de zege op Abessinië groeit hij nog meer in aanzien, hij werpt zich gaandeweg op als de rechtmatige erfgenaam van de Romeinse keizer Augustus, met wie hij zich graag vergelijkt.

In 14 jaar heeft hij Italië omgevormd tot een goed geoliede dictatuur, en nu is hij de grondlegger van het nieuwe ‘rijk’. Maar het volk zal hem bij zijn dood bespugen, vertrappen en onder plassen, en staan te juichen als hij opgehangen wordt.

Gehaat in heel Italië

Benito Mussolini kwam uit een doorsnee dorpsgezin. Zijn moeder was onderwijzeres, zijn vader smid. Zelf trad hij in moeders voetsporen en verdiende een tijdje de kost als onderwijzer. Net als zijn vader was hij vurig socialist en hij had talent als redenaar en schrijver, dus hij maakte carrière in de Partito Socialista Italiano, waar hij de linkervleugel vertegenwoordigde. In 1912 werd hij als 29-jarige tot hoofdredacteur van de partijkrant Avanti benoemd, het belangrijkste socialistische orgaan.

Ung løve. Trods sin lidt lapsede fremtoning var Benito Mussolini en skarp, venstreorienteret journalist og kommentator, da dette billede blev taget i 1910.

In politiek verband deed Mussolini zich graag voor als een man uit de arbeiderklasse, onbemiddeld, voddig gekleed met een lorrige oude hoed op z’n hoofd. Maar in de trendy cafés en restaurants van Milaan vertoonde hij zich in pak en met bolhoed en kreeg algauw de naam nooit nee te zeggen tegen een drankje of een kop koffie, als anderen die betaalden. Een echte kroegtijger was hij echter niet bepaald: hij praatte dikwijls binnensmonds wat voor zich uit, staarde vaak in het z en kon van woede ontploffen als iemand de moed had om hem tegen te spreken.

Dat deden velen. In oktober 1913 schreef hij aan een vriend: ‘Ik werk me te pletter, maar wordt van alle kanten aangevallen: door priesters, door vakbondsmensen, door wie eigenlijk niet?’ Door zijn neiging tot polemiek was hij in zijn eigen woorden ‘de meest gehate man van Italië’ geworden.

Uit de Socialistische Partij gegooid

Toen de Eerste Wereldoorlog in 1914 uitbrak, verzette Mussolini zich fel tegen Italiaanse oorlogsdeelname. Net als de meesten in zijn partij hamerde hij op neutraliteit. ‘Het proletariaat mag geen kanonnenvoer worden in een oorlog, want na afloop zal het even arm en uit­gebuit zijn als ervoor’, betoogde hij in augustus 1914 in zijn krant.

Twee maanden later was hij als een blad aan de boom omgedraaid. In oktober 1914 vroeg hij retorisch in Avanti: ‘Wij hebben het voorrecht in het meest tragische uur van de wereldgeschiedenis te leven. Willen we, als mensen en socialisten, bij dit grote drama lijdzaam toekijken? Of treden we handelend op?’ Het antwoord gaf hij zelf: Italië moest meedoen aan de oorlog tegen Duitsland en Oostenrijk-Hongarije om de wereldrevolutie dichterbij te brengen.

Mussolini kon nu niet meer terug. Hij had het neutraliteitsbeleid van de socialisten getrotseerd en moest daarom aftreden als hoofd­redacteur. Een maand later werd hij uit de partij gezet.

In mei 1915 werd Italië de oorlog in gesleurd, en Mussolini meldde zich voor het front, waar hij in 1917 lichtgewond raakte door een metaalsplinter uit een ontploffende mortiergranaat. Aan al wie het wilde horen vertelde hij sindsdien hoe hij voor zijn land geleden had, en dat tevergeefs. Na de oorlog werd Italië alle oorlogsbuit ontnomen en kon het de verwachte gebiedsuitbreidingen in Klein-Azië wel vergeten.